razvoj sektora ili mehanizam kontrole
Predstavnici institucija, međunarodnih organizacija i civilnog društva otvorili dijalog o novim zakonskim rješenjima i budućem okviru saradnje
Podgorica, 25. mart 2026 – Konsultativni sastanak sa organizacijama civilnog društva „Zakon o NVO – razvoj ili kontrola?“ održan je u hotelu Hilton u Podgorici, u organizaciji Centra za razvoj nevladinih organizacija (CRNVO), kao završni događaj projekta „Resursni centar za organizacije civilnog društva u Crnoj Gori – faza III“ koji je finansijski podržan od strane Delegacije Evropske Unije u Crnoj Gori.
Sastanak je otvorila izvršna direktorica CRNVO-a Zorana Marković, koja je istakla da završni događaj predstavlja zaokruživanje treće faze jednog od najdugovječnijih programa podrške civilnom društvu u Crnoj Gori. Navela je da je Resursni centar, uz kontinuiranu podršku Evropske unije i partnerskih organizacija širom zemlje, kroz razne servise podrške podražo rad više od 2000 organizacija, potvrđujući značaj sistemske i dugoročne podrške sektoru. Istakla je da dalji razvoj civilnog društva zahtijeva stabilan zakonodavni i strateški okvir, uključujući usvajanje novog Zakona o NVO i pripremu Strategije saradnje organa državne uprave i NVO za period 2027–2031 kroz inkluzivan dijalog svih aktera.
U ime Delegacije Evropske unije u Crnoj Gori, Liselotte Isaksson naglasila je značaj kontinuirane podrške Evropske unije razvoju civilnog društva, ukazujući na njegovu ključnu ulogu u jačanju demokratskih procesa i unapređenju javnih politika. Istakla je da Evropska unija kroz novu Strategiju za civilno društvo dodatno jača fokus na ovaj sektor, kao i kroz višegodišnji finansijski okvir (MFF), razvijajući nove mehanizme podrške usmjerene na jačanje otpornosti i održivosti organizacija civilnog društva.
Ministar regionalno-investicionog razvoja i saradnje sa nevladinim organizacijama, Ernad Suljević, istakao je da je projekat Resursnog centra dao značajan doprinos razvoju civilnog društva i kreiranju povoljnijeg ambijenta za njegov rad. Naglasio je da su iskustva stečena kroz ovaj projekat bila osnova za pokretanje programa finansiranih iz državnog budžeta, uključujući dvogodišnji program „Mreža resursnih centara“, za koji je opredijeljeno 500.000 eura. Takođe je ukazao da će fokus Ministarstva u narednom periodu biti na finalizaciji novog Zakona o nevladinim organizacijama, kao i na pripremi strateškog okvira saradnje sa civilnim društvom za period 2027–2031, uz usklađivanje sa principima Evropske unije.
U okviru prvog panela, posvećenog Nacrtu Zakona o nevladinim organizacijama, Mirsada Bošnjak, državna sekretarka u Ministarstvu regionalno-investicionog razvoja i saradnje sa nevladinim organizacijama, predstavila je ključne novine u zakonskom tekstu i faze njegove pripreme, kao i paralelne procese koji imaju za cilj da obezbijede unapređenje prostora za rad civilnog društva. Anjet Lanting, savjetnica Ujedinjenih nacija za ljudska prava u Crnoj Gori, ukazala je na aktuelne globalne trendove koji su rezultirali sužavanjem građanskog prostora. To uključuje smanjenje finansiranja i povećanjem broja napada na civilno društvo sa porastom broja ubistava i nestanaka, posebno u Latinskoj Americi i na Karibima. Pored toga, Kancelarija UN za ljudska prava je primijetila porast usvajanja zakona koji su usmjereni protiv nevladinih organizacija, uključujući Zakone o stranim agentima koji stigmatizuju nevladine organizacije koje primaju strana sredstva i koriste se za potiskivanje civilnog društva. Takođe je ukazala na to da određena rješenja u crnogorskom nacrtu Zakona o NVO mogu biti restriktivnija nego što dozvoljavaju standardi za zaštitu prava na slobodu udruživanja. Ponudila je podršku kancelarije Ujedinjenih nacija u daljem unapređenju teksta zakona kako bi bio u potpunosti u skladu sa međunarodnim standardima.
Anja Bosilkova Antovska, v.d. direktorice Balkanske mreže za razvoj civilnog društva, govorila je o međunarodnim standardima u oblasti sprečavanja zloupotrebe NVO za finansiranje terorizma, naglašavajući da mjere moraju biti proporcionalne i zasnovane na procjeni stvarnog rizika. Ukazala je da primjena istih obaveza na sve organizacije nije u skladu sa principom proporcionalnosti, posebno imajući u vidu da su neprofitne organizacije u Crnoj Gori prepoznate kao niskorizične, te da takav pristup može otežati njihov rad i uticati na odnos sa finansijskim institucijama, i stvoriti odvraćajući efekat za sve građane koji žele da se udruže. Zorana Marković, izvršna direktorica CRNVO-a, ukazala je na otvorena pitanja u nacrtu Zakona, posebno u dijelu koji se odnosi na podsticajno okruženje za rad civilnog društva i potrebu da se obezbijedi ravnoteža između regulatornih zahtjeva i nesmetanog djelovanja organizacija. Panel je moderirao Petar Knežević iz CRNVO-a, a tokom diskusije otvorena su pitanja balansa između regulatornih mehanizama i zaštite slobode udruživanja, kao i izazova u implementaciji zakona.
Drugi panel bio je posvećen prostoru za djelovanje civilnog društva i izazovima sa kojima se razne vrste organizacija suočavaju u praksi. Marina Vujačić, izvršna direktorica Udruženja mladih sa hendikepom Crne Gore, ukazala je na potrebu jasnijeg definisanja i pravnog regulisanja pitanja reprezentativnosti organizacija osoba sa invaliditetom, podvlačeći da navedena obaveza proizilazi iz Konvencije UN o pravima osoba sa invaliditetom. Istakla je da izostanak takvog propisa produbljuje trenutne probleme u raspodjeli finansijskih sredstava koja ne dolaze uvijek do krajnjih korisnika. Kao poseban problem, ukazano je na štetu koju proizvode projekti i programi koji su implementirani nekvalitetno, za čiju sanaciju su potrebni mnogo veći napori i vrijeme. Tea Gorjanc Prelević, izvršna direktorica Akcije za ljudska prava, ukazala je na zabrinjavajuće prakse u prethodnom periodu, uključujući izostanak javnih rasprava, otežan pristup informacijama i targetiranje kritički orijentisanih organizacija i pojedinaca. Naglasila je da nova Strategija mora uspostaviti konkretne mehanizme zaštite branilaca ljudskih prava, uključujući pravovremeno i institucionalno reagovanje na prijetnje i jasne standarde odgovornosti u javnoj komunikaciji. Ideju o uspostavljanju mehanizma za brzo reagovanje radi zaštite civilnog društva od svih vrsta napada i pritisaka usmjerenih na suzbijanje kritičara podržali su prisutni, uključujući i Anjet Lanting, savjetnicu UN za ljudska prava. Anjet je napomenula da se sličan mehanizam sada uspostavlja u Crnoj Gori za zaštitu novinara, što bi moglo da posluži kao primjer mehanizma za sprečavanje i reagovanje na napade na članove civilnog društva. Biljana Zeković, direktorica SOS telefona za žene i djecu žrtve nasilja Podgorica, govorila je iz perspektive organizacija koje pružaju usluge svojim ciljnim grupama, ukazujući na problem neprilagođenosti sistema ovom tipu organizacija. Imajući u vidu da nevladine organizacije pružaju većinu usluga u ovoj oblasti, taj pristup predstavlja ne samo odnos prema nevladinim organizacijama, već i prema žrtvama nasilja i drugim ciljnim grupama. Ovaj problem se ogleda u praksi u primjerima poput neadekvatno definisanih cijena usluga u važećem regulatornom okviru, koje su definisane u neodrživim iznosima daleko ispod minimalne zarade, što dodatno otežava održivost i kvalitet pružanja podrške korisnicima. Boško Milović iz NVO Optimisti iz Nikšića naglasio je značaj jačanja lokalne dimenzije saradnje, ističući da buduća Strategija mora prepoznati potrebe lokalnih organizacija i unaprijediti saradnju sa lokalnim samoupravama, imajući u vidu da većina organizacija u Crnoj Gori djeluje na lokalnom nivou, te je to nivo na kojem građani primarno zadovoljavaju svoje osnovne životne potrebe. Učesnici su ukazali na različite prepreke u radu organizacija, uključujući izazove u oblasti zaštite ljudskih prava, pružanja usluga i djelovanja na lokalnom nivou, naglašavajući potrebu za snažnijom institucionalnom podrškom i podsticajnijim okruženjem za rad civilnog sektora. Učesnici su naglasili potrebu za jačanjem dijaloga između civilnog društva i predstavnika vlasti kako u okviru postojećih institucija, tako i van njih, naročito uzimajući u obzir da predstavnici resornog ministarstva nisu bili prisutni u okviru drugog panela i usljedivše diskusije.
Sastanak je organizovan u okviru projekta „Resursni centar za organizacije civilnog društva u Crnoj Gori – faza III“, koji sprovodi Centar za razvoj nevladinih organizacija u partnerstvu sa organizacijama NVO Nada, NVO Novi horizont, Bjelopoljski demokratski centar, NVO Natura i NVO Bonum, uz finansijsku podršku Evropske unije
.
